Arts & Culture Featured Lifestyle

“หุ่นกาเหล้ภูเก็ต” มหรสพขนาดจิ๋ว บทบรรเลงแห่งองค์เทพ

หุ่นกาเหล้ภูเก็ตคณะหุ่นเชิดจีน ในจังหวัดภูเก็ต ที่เรียกว่า “กาเหล้” นี้มีการแสดงมาตั้งแต่อดีต ริเริ่มโดย “แป๊ะจุ้ยห้าย” ซึ่งเป็นมหรสพที่มาจากเมืองจีน และได้สืบทอดต่อกันมาจากชาวคณะ โดยการแสดงคณะหุ่นกาเหล้ในจังหวัดภูเก็ต มักจะเกิดขึ้นในการประกอบพิธีไหว้เทวดาของศาลเจ้า ซึ่งแตกต่างจากในประเทศจีน ที่สามารถรับชมการแสดงหุ่นกาเหล้ได้ในพิธีทั่วๆ ไป  

เฟ้นหาคนเชิดหุ่นรุ่นใหม่…ต่อชีวิตมหรสพกาเหล้

อาจารย์ลิขิต หล้าแหล่ง“จากความนิยมในอดีต คณะหุ่นเชิดกาเหล้ ค่อยๆ ห่างหายจากสังคมชาวภูเก็ต เหลือแค่เพียงในความทรงจำของผู้สูงอายุ เมื่อใดที่พลพรรคหุ่นเชิดจีน ออกเวทีมหรสพที่ใด ก็จะมีอากง อาม่า คอยติดตามไปดูด้วยความเบิกบานใจ เหมือนได้ย้อนวันวานกลับไปเมื่อหลายสิบปีก่อน”

นี่คือคำบอกเล่าของ อาจารย์ลิขิต หล้าแหล่ง อาจารย์ประจำโรงเรียนสตรีภูเก็ต ผู้ซึ่งกำลังปลุกชีวิตให้กับคณะหุ่นเชิดจีนกาเหล้ ให้กลับมาโลดแล่นในฐานะศาสตร์และศิลป์โบราณของภูเก็ต ที่เปิดสอนให้เยาวชนรุ่นใหม่ผู้สนใจได้เรียนรู้ และทดลองเป็นผู้ชักตัวหุ่นให้กลับคืนชีวิต บรรเลงบทละคร ทำหน้าที่บูชาองค์เทพเจ้าจีน

อาจารย์ลิขิต บอกกับเราว่า “เนื่องจากคณะหุ่นกาเหล้ในภูเก็ต มีเพียง 1-2 คณะ ซึ่งปัจจุบันเจ้าของคณะเหล่านั้นมีอายุมากแล้ว ประกอบกับขาดช่วงในการถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นใหม่ ทำให้หุ่นกาเหล้ เป็นของหาดูยาก และอีกไม่นานก็อาจจะเลือนหายไป ครูเองในฐานะของเด็กภูเก็ตที่เติบโตมากับอ๊าม (ศาลเจ้า) และได้ศึกษาวัฒนธรรมจีนในหลากหลายพิธีกรรม ก็รู้สึกว่าการเชิดหุ่นกาเหล้ มีเสน่ห์ และเป็นสีสันในประเพณีจีนต่างๆ

ซึ่งในฐานะของครูผู้สอน การใช้ช่องทางของชุมนุมศิลปะวัฒนธรรมท้องถิ่น ในโรงเรียนสตรีภูเก็ต เพื่อถ่ายทอดความรู้และบอกเล่าความเป็นมาของกาเหล้ น่าจะเป็นหนทางที่ช่วยต่อชีวิตให้กับพวกหุ่นเหล่านี้ ได้อยู่ในพื้นที่ความทรงจำของเยาวชนรุ่นใหม่ หรือต่อยอดไปเป็นการแสดงในพิธีต่างๆ หลังจากที่ครูได้เปิดสอน และนำเด็กนักเรียนไปทำการเชิดหุ่นกาเหล้ในพิธีไหว้เทวดาจีน ของทางโรงเรียน ก็รู้สึกว่านักเรียนทั่วๆไป ให้ความสนใจ และรู้สึกสนุกสนานกับกิจกรรมนี้”

พิธีแสดงหุ่นกาเหล้

คณะเชิดหุ่นกาเหล้ จะมีคนเชิดหุ่น และคณะเล่นดนตรี มาแสดงหน้าโต๊ะบูชา โดยแสดงเรื่องราว เป็นภาษาจีน และกล่าวคำอวยพร ให้มีความเจริญรุ่งเรือง ผู้เชิดหุ่น จะใช้มือดึงเชือกที่ผูกโยงกับตัวหุ่น ทั้งแขนขาและคอ ตามจังหวะเรื่องราวที่เล่าของผู้แสดงเป็นภาษาจีนประกอบบท โดยมีเรื่องราวของหุ่นทั้ง 3 ตัว ดังนี้

 เซ่งกั่งเอี๋ย
เซ่งกั่งเอี๋ย

หุ่นตัวแรก ชื่อว่า เซ่งกั่งเอี๋ย ผู้รับราชโองการจากสวรรค์ มาประกาศจ้างข่าว มีใบหน้าสีแดง โดยมีชื่อเรียกว่า “เตียนฮู้หง่วนโส่ย” ซึ่งเป็นเทพเจ้าแห่งการแสดง คนหุ่นเชิดจะร้องเป็นคำจีนแปลความได้ว่า…

 “อรุณกำลังจะรุ่ง สรรพสัตว์ต่างเริ่มตื่นจากฝัน เริ่มต้นชีวิตที่สดใส ต่างเดินตามลิขิตสวรรค์ องค์กุมารเซ่งกั่งเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย รับบัญชาสวรรค์ เป็นผู้ควบคุมเครื่องสายทั้งหก วันนี้เป็นวันประสูติขององค์เทพเง็กเซียนฮ่องเต้ สรรพสัตว์ทั้งมวลในโลกมารวมกันน้อมเกล้ากราบกรานองค์เทพ ข้าขอร่วมเปิดการแสดง ณ บัดนี้”

หุ่นจอหง๋วน
หุ่นจอหง๋วน

หุ่นตัวที่สอง หุ่นจอหง๋วน รูปร่างสะโอด สะอง หน้าตาหล่อเหลามาก คนเชิดหุ่นจะร้องเป็นภาษาจีนแปลความว่า…

“ข้าพเจ้าบัณฑิตผู้สอบได้จอหงวน ต่อหน้าพระพักตร์ จากสามัญชนจนได้บรรดาศักดิ์ ข้าขอปฏิภาณ จะทำนุบำรุงสุข ให้ราษฏร์อยู่เย็นเป็นสุข ด้วยความเมตตา ปราณี บัดนี้ได้เดินทางกลับมาร่วมกัน บูชาองค์เทพยดาแห่งสรวงสวรรค์ พร้อมกัน”

หุ่นฮูหยิน
หุ่นฮูหยิน

หุ่นตัวที่สาม หุ่นฮูหยิน ชื่อ ส้อหยกหล๋าน คนเชิดหุ่นจะกล่าวร้อง แปลความว่า…

“ข้า ส้อหยกหลาน สตรีมีใจเข้มแข็งอดทน สมเป็นกุลสตรี ไม่เปลี่ยนแปลงดุจขุนเขาและมหาสมุทร วันสำคัญนี้ ขอแต่งโฉมด้วยอาภรณ์อันวิจิตร มาร่วมกับทุกท่าน ทุกเคหะสถานกราบไหว้เทพยดาฟ้าดิน ขอให้ทุกท่านจงรับพร อันเป็นมงคลจากเทพเทวดา อันศักดิ์สิทธิ์ ขอทุกท่านจงประสบแต่ความสุขสวัสดิ์ตลอดไปเทอญ”

หุ่นกาเหล้ภูเก็ต

นักตีฆ้อง จะถือฆ้องที่มือทั้งสองข้าง ข้างละใบ มีเสียงต่างกัน โดยสอดมือไปที่เชือก ห้อยฆ้องแล้วถือไม้ ตีตามจังหวะ รับกับเสียงผู้ชักหุ่นที่กำลังเล่าเรื่องราวต่อหน้าเทพเทวดา นักเป่าปี่ เป่าปี่ เป็นจังหวะเสียง แต่-ตี๋-แต่ และอาจเป็นจังหวะเสียงเพลงก็ได้ เพื่อความไพเราะ ผู้ส่งหุ่น เป็นผู้ช่วยผู้แสดง รับและส่งหุ่นที่นำมาเชิด ทั้ง 3 ตัว

“หุ่นกาเหล้ภูเก็ต” มหรสพขนาดจิ๋ว บูชาองค์เทพเจ้าจีน

Leave a Reply